मांसाहार आणि आयुर्वेद Balancing Ayurveda with a Non-Vegetarian Lifestyle

 

मांसाहार आणि आयुर्वेद Balancing Ayurveda with a Non-Vegetarian Lifestyle

मांसाहार आणि आयुर्वेद : आयुर्वेदिक दृष्टिकोनातून एक विचार

लेखन – डॉ. बाबासाहेब रेणुशे (M.D. आयुर्वेद मेडिसिन)

Dr BABASAHEB RENUSHE

---

1. प्रस्तावना

मांसाहार या विषयाकडे आज अनेक कोनांतून पाहिले जाते – आहारशास्त्रीय, धार्मिक, सामाजिक आणि वैद्यकीय. मी, डॉ. बाबासाहेब रेणुशे, गेल्या 17 वर्षांपासून आयुर्वेदिक वैद्यक प्रॅक्टिस करत असून, मांसाहार आणि आरोग्य याबाबतचे वैद्यकीय निरीक्षण, रुग्णांचे अनुभव आणि आयुर्वेद शास्त्रातील उल्लेख यावर आधारित हा लेख सादर करत आहे.

---

2. आयुर्वेदात मांसाहाराचे स्थान

आयुर्वेद शास्त्रात मांसाहाराचे विशिष्ट वर्णन केले आहे. सर्व प्रमुख संहितांमध्ये, विशेषतः चरक संहिता, सुश्रुत संहिता आणि अष्टांग हृदय मध्ये मांसाचे प्रकार, त्याचे गुणधर्म, पचण्याची क्षमता आणि रोगप्रतिकारक उपयोग सांगितले आहेत. काही रोगांमध्ये मांसाहार औषधासारखा उपयोग होतो.

---

3. कोण, कधी आणि कसा मांसाहार करावा?

• सवयीचा विचार : ज्या व्यक्तींना मांसाहार सवयीचा आहे आणि त्यांची पचनशक्ती चांगली आहे, त्यांनी ऋतूनुसार आणि मर्यादित प्रमाणात मांसाहार करावा.
• ऋतुनुसार आहार : आयुर्वेदानुसार हेमंत आणि शिशिर ऋतू हे मांसाहारासाठी योग्य मानले गेले आहेत. या काळात पचनशक्ती तीव्र असते.
• रोगानुसार निर्णय : काही गंभीर आजारांमध्ये, विशेषतः क्षय, मांसक्षीणता, अत्यवस्थता, रक्तक्षय, अस्थिर रोगप्रतिबंधक शक्ती, यामध्ये मांसाहार सुचवला जातो.

---

4. कोणाला मांसाहार करू नये?

• ज्यांना मांस पचवण्याची सवय नाही.
• लहान मुलं, वृद्ध, अति तणावाखालील व्यक्ती.
• काही आजारांमध्ये जसे की ग्रहणी दोष, अम्लपित्त, अर्श, त्वचारोग, शोथ, मूळव्याध इत्यादी.

---

5. पारंपरिक मांसाहाराची संस्कृती

भारतीय कुटुंबांमध्ये मांसाहाराच्या काही पारंपरिक सवयी असतात:

• काही विशिष्ट वारी मांसाहार करणे.
• चातुर्मास, सण-उपवास काळात टाळणे.
• रविवार किंवा विशिष्ट दिवशीच मांसाहार करणे.
• घरातील आनंद वा दुःखाच्या प्रसंगी मांसाहार टाळला जातो.

हे सर्व नियम शरीराची सवय, पचनशक्ती आणि भावनिक स्थिती लक्षात घेऊन पाळले जात होते.

---

6. सध्याच्या काळातील बदल आणि दुष्परिणाम

• हॉटेल संस्कृती, सतत उपलब्धता आणि अति भूक यांच्या प्रभावामुळे अनेकजण मांसाहार अति प्रमाणात करत आहेत.
• सवय नसताना मांसाहार केल्याने पचन बिघडते, भूक मंदावते, अतिसार, आमवात, त्वचारोग, अर्श, शोथ यासारखे विकार निर्माण होतात.
• तिखट, तेलकट आणि मसालेदार मांसाहार विशेषतः शरद ऋतूत घेतल्यास रक्तदूष्टी, शिरोरोग, मुळव्याध, शोथ, उदररोग निर्माण होतात.

---

7. मांसाहारातील मसाल्यांचे महत्त्व

• योग्य प्रमाणात मसाले वापरल्यास पचन सुधारते.
• मात्र, अति प्रमाणात ओलं वाटण व तिखट मसाले खाल्ले तर रक्तदूष्टी होते.
• म्हणून आयुर्वेदात सुचवलेले हिंग, सोंठ, पिप्पली, लवंग, दालचिनी असे पचनास मदत करणारे मसाले वापरावेत.

---

8. शाकाहारी पर्याय व आयुर्वेदिक उपाय

• ज्यांना मांसाहार शक्य नाही किंवा नको आहे त्यांच्यासाठी आयुर्वेदात शाकाहारी पर्याय आहेत जसे:
• मुद्ग यवागू, मांसरसासमान बलवर्धक कल्पना, दुग्धकल्प, आश्रुगंधा, शतावरी, विदारी, कौंचा कल्प.
• योग्य आहारासोबत नियमित व्यायाम केल्यास मांसवृद्धी शक्य होते.

---

9. सार

मांसाहार हा केवळ एक खाद्यप्रकार नाही, तर तो वैयक्तिक सवयी, संस्कृती, शरीरघटक, पचनशक्ती आणि ऋतुनुसार बदलणाऱ्या गरजांशी संबंधित आहे. आयुर्वेद या सर्व अंगांनी विचार करतो आणि त्या आधारे योग्य मार्गदर्शन करतो. म्हणूनच कोणत्याही प्रकारचा आहार घेण्याआधी, स्वतःच्या प्रकृतीनुसार वैद्यांचा सल्ला घेणे हे अत्यावश्यक आहे.

---

लेखक परिचय

डॉ. बाबासाहेब रेणुशे सरांविषयी माहिती :

डॉ. बाबासाहेब प्रकाश रेणुशे हे रत्नागिरी येथील सुप्रसिद्ध आयुर्वेद तज्ज्ञ आहेत. आयुर्वेदात एमडी शिक्षण घेतलेल्या डॉ. रेणुशे यांनी आजवर 10,000 हून अधिक रुग्णांना यशस्वी उपचार दिले आहेत. ते वात व्याधींवर तज्ज्ञ असून, पुरुषांच्या लैंगिक समस्या, मूत्रपिंडातील खडे, मुळव्याध आणि अन्य अनेक विकारांवर आयुर्वेदिक उपचारांद्वारे समाधानकारक परिणाम मिळवतात.

डॉ. रेणुशे यांना अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे. ते जागतिक आरोग्य संघटना (WHO), युनायटेड नेशन्स (UN) आणि युनिसेफ (UNICEF) या प्रतिष्ठित संस्थांसाठी संशोधन कार्य करत आहेत. विशेषतः कोरोना काळात त्यांनी संशोधनातून महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

नाडीपरीक्षेतील त्यांचा विशेष प्रावीण्य उल्लेखनीय आहे. ते नाडीपरीक्षेद्वारे 80 प्रकारच्या वात विकारांचे अचूक निदान करून प्रभावी उपचार करतात. गेल्या 17 वर्षांपासून त्यांनी वैद्यकीय प्रॅक्टिस करताना रुग्णांसाठी अनेक सेवा मोफत उपलब्ध करून दिल्या आहेत. गरजूंना त्यांची वैद्यकीय अहवाल समजावून सांगणे आणि प्रश्नांना उत्तर देणे यासाठी ते सतत प्रयत्नशील असतात.

डॉ. बाबासाहेब रेणुशे सर आयुर्वेदाच्या माध्यमातून आरोग्यासाठी नवा मार्ग दाखवणारे एक प्रेरणादायक व्यक्तिमत्त्व आहेत!

आरोग्यविषयी अधिक माहितीसाठी आणि वैद्यकीय सल्ल्यासाठी संपर्क करा : 

प्रज्ञा क्लिनिक, रत्नागिरी | मो. – 7057394036.

Blog

https://drbabasahebrenushe.blogspot.com/

Quora

https://drbabasahebrenushemdmedicineayusspace.quora.com/

व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन लिंक

https://chat.whatsapp.com/IJx3tWGj0Ti7ro4foeLroP

YouTube : Dr BABASAHEB RENUSHE : Wellness & Health Experts

https://www.youtube.com/@drbabasahebrenushe?sub_confirmation=1

Google - https://g.co/kgs/GcvzaB

https://youtube.com/playlist?list=PLDtNLnw2TBiccMjsHRU84CIIl3fpod8xY&si=-J1Orrd0Y5BCsYG2

Linktree -

https://linktr.ee/Dr.Babasahebrenushe

AI -

https://share.imagica.ai/?q=c1c7ba82-8f88-4724-a92c-b046101ce760

Website:

https://sites.google.com/view/pradnyahospital

https://open.spotify.com/show/3s5coxd2LxSOsucLgpG2Ln?si=o-l7TZ18QLmc7aieygxT0Q

https://www.instagram.com/drbabasahebrenushe/