मॉल्स्कम कंटेजियोसम (Molluscum Contagiosum)

 

मॉल्स्कम कंटेजियोसम (Molluscum Contagiosum)

---

प्रस्तावना

मॉल्स्कम कंटेजियोसम हा एक सौम्य पण अतिशय संक्रामक त्वचारोग आहे. हा आजार विशेषतः लहान मुलांमध्ये, लैंगिकदृष्ट्या सक्रिय प्रौढांमध्ये आणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींमध्ये दिसून येतो. या आजारात त्वचेवर लहान, गोलसर, मोत्यासारख्या दिसणाऱ्या गाठी निर्माण होतात.

---

मॉल्स्कम कंटेजियोसम म्हणजे काय?

मॉल्स्कम कंटेजियोसम हा Molluscum contagiosum virus (MCV) या पॉक्सव्हायरस गटातील विषाणूमुळे होतो. हा आजार त्वचेच्या संपर्काने, दूषित वस्तूंमुळे अथवा लैंगिक संपर्काने पसरतो.

---

molluscum contagiosum

कारणकारक विषाणू – Molluscum Contagiosum Virus (MCV)

MCV या पॉक्सव्हायरसकडून त्वचेच्या पेशींमध्ये वाढ होऊन छोट्या, पांढऱ्या किंवा गुलाबी गाठी तयार होतात. MCV-1 ते MCV-4 असे 4 प्रकार असतात. त्यात MCV-1 हा मुलांमध्ये सामान्यतः आढळतो, तर MCV-2 प्रौढांमध्ये लैंगिक मार्गाने पसरतो.

---

आजार पसरण्याचे मार्ग

• त्वचासंपर्क (skin-to-skin)
• टॉवेल, कपडे, खेळणी, शेव्हिंग उपकरणे इ. वापरल्याने
• लैंगिक संबंधातून (genital molluscum)
• स्वसंक्रमण (autoinoculation) – गाठी खाजवल्याने आजूबाजूच्या त्वचेवर पसरणे

---

कोणत्या वयोगटाला अधिक धोका?

• लहान मुले (1 ते 10 वर्षे)
• अटॉपिक डर्माटायटिस असलेले रुग्ण
• HIV/AIDS, कॅन्सर किंवा इम्यूनोसप्रेसिव्ह औषध घेणारे रुग्ण
• लैंगिकदृष्ट्या सक्रिय प्रौढ

---

लक्षणे व टप्पे

• लहान, गुळगुळीत, गोलसर गाठी
• रंग: गुलाबी, पांढऱ्या किंवा त्वचेच्या रंगाच्या
• गाठींच्या मध्यभागी लहान खळगा (umbilication)
• सहसा वेदनारहित
• काही वेळा खाज, जळजळ किंवा लालसरपणा

---

विशेषतः जननेंद्रियाजवळ किंवा डोळ्याजवळ गाठी आढळल्यास:

• डोळ्याजवळ गाठी असल्यास conjunctivitis होण्याची शक्यता
• जननेंद्रियावरील गाठी लैंगिकदृष्ट्या पसरलेल्या संक्रमणाचे निदर्शक

---

निदान (Diagnosis)

1. क्लिनिकल तपासणी: डॉक्टर त्वचेवरील गाठी पाहून निदान करतात

2. पॅथॉलॉजी तपासण्या:

• CBC (Complete Blood Count)
• ESR (सूज मोजण्यासाठी)
• HIV Test (रोगप्रतिकारशक्तीचे मूल्यमापन)
• Skin Biopsy (शंका असल्यास)
• Urine Routine (इतर संसर्ग वगळण्यासाठी)

---

डिफरेंशियल डायग्नोसिस (तत्सम रोग)

• वॉर्ट्स (warts)
• फोलिक्युलायटिस
• मायक्सोइड सिस्ट
• स्किन टॅग्ज
• हर्पीस सिम्प्लेक्स इन्फेक्शन

---

अ‍ॅलोपॅथिक उपचार

टॉपिकल औषधे:

• Tretinoin 0.05%
• Imiquimod
• Cantharidin
• Podophyllotoxin

इतर उपचार:

• Cryotherapy (थंडीने गोठवणे)
• Curettage (गाठ खुरचून काढणे)
• Laser Therapy
• Electrocautery

Systemic treatment: Immunocompromised रुग्णांमध्ये antiviral therapy विचारात घेतात.

---

आयुर्वेदीय उपचार

बाह्य उपचार:

• हरिद्रादि लेप
• नीम व हळदीचा लेप
• पंचवल्कल क्वाथ धुणे

आंतर औषधे:

• गुळवेल सत्व
• त्रिफळा गुग्गुळू
• मंजीष्ठा
• तुळस अर्क
• आवळा चूर्ण / स्वरस

---

घरगुती उपाय (वैद्यकीय सल्ल्यानंतरच वापरावेत)

• लसूण रस + हळद (फक्त गाठींवर, test patch करून)
• कोरफड जेल लावणे
• नीम पानांचा रस

---

आहार नियम व जीवनशैली

टाळावयाचे पदार्थ:

• तळलेले, मसालेदार पदार्थ
• दही, आंबट पदार्थ
• बेकरी उत्पादने
• साखर व मैदा युक्त पदार्थ

सदुपयोगी आहार:

• आवळा, हरड, बेहडा
• ताजे फळे – पपई, संत्री
• गुळवेल, तुळस अर्क
• हिरव्या पालेभाज्या

---

अंडी खावीत का?

• जर रुग्णाची पचनशक्ती व्यवस्थित असेल, तर सेंद्रिय अंडी माफक प्रमाणात चालतील.
• परंतु त्वचारोग अधिक असल्यास टाळावीत, विशेषतः अंड्यामुळे काही रुग्णांमध्ये उष्णता वाढते व गाठी वाढू शकतात.

---

काळजी कोणती घ्यावी?

• गाठी खाजवू नयेत
• इतरांपासून गाठी झाकून ठेवाव्यात
• टॉवेल, उशा, कपडे वेगळे वापरावेत
• स्वच्छता पाळावी

---

लहान मुलांमध्ये विशेष काळजी

• शाळेत पाठवताना गाठी झाकाव्यात
• खाजवल्यास हात स्वच्छ धुवावेत
• इतर मुलांशी त्वचेचा संपर्क कमी ठेवावा

---

जननेंद्रियावरील मॉल्स्कम

• हे लैंगिकरित्या प्रसारित होऊ शकते
• पार्टनरलाही तपासणी गरजेची
• HIV आणि STD तपासण्या आवश्य कराव्यात

---

पुनरावृत्ती का होते?

• गाठी पूर्ण न काढल्यास
• रोगप्रतिकारशक्ती कमी असल्यास
• खाजवून स्वसंक्रमण झाल्यास

---

रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी उपाय

• गुळवेल, तुळस, त्रिफळा
• ताजे फळे, सूप, सुपाचं पाणी
• निद्रा व मानसिक आरोग्य राखणे

---

घरातील इतरांना होऊ नये यासाठी:

• गाठी झाकून ठेवाव्यात
• हात धुण्याची सवय
• व्यक्तिशः वस्तू वापराव्यात
• मुलांमध्ये निरीक्षण ठेवावे

---

सामान्य प्रश्नोत्तर (FAQ)

प्र. हा कॅन्सरचा लक्षण आहे का?

• नाही, हा सौम्य आजार आहे

प्र. मॉल्स्कम आपोआप जातो का?

• काही वेळा 6-12 महिन्यात बरा होतो, पण प्रसार होतो

प्र. औषधोपचार किती काळ चालतात?

• 4-6 आठवडे नियमित लागतात

प्र. लसीकरण आहे का?

• नाही

---

निष्कर्ष

मॉल्स्कम कंटेजियोसम हा सौम्य पण संसर्गजन्य त्वचारोग आहे. योग्य निदान, उपचार, आहारविहार व स्वच्छता पाळल्यास हा आजार सहज बरा होतो. तरीही गाठी वाढल्यास त्वचारोग तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

---

वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे. ही माहिती जनजागृतीसाठी आहे. स्वतः औषधोपचार करू नयेत.

लेखक – डॉ. बाबासाहेब रेणुशे  M.D. (आयुर्वेद),  प्रज्ञा क्लिनिक, कोकण नगर, रत्नागिरी.

माहिती आवडली तर इतर ग्रुप वर शेअर करा.

ह्या व अशा निशुल्क माहीती साठी हेल्थ इज वेल्थ हा ग्रुप जॉईन करा

आयुर्वेदिक घरगुती उपाय व आरोग्य विषयक नवनवीन माहिती रोज आपल्या मोबाईल वर मिळवण्यासाठी खालील लिंकला टच करा व ग्रुप मध्ये join व्हा किंवा 7057394036 ह्या नंबर वर join me असा मेसेज करा.

https://chat.whatsapp.com/IJx3tWGj0Ti7ro4foeLroP

ओ.पी.डी वेळ :

प्रज्ञा क्लिनिक कोकण नगर, रत्नागिरी , 

सकाळी 10 ते 1.

Blog

https://drbabasahebrenushe.blogspot.com/

Quora

https://drbabasahebrenushemdmedicineayusspace.quora.com/

व्हाट्सअप ग्रुप जॉईन लिंक

https://chat.whatsapp.com/IJx3tWGj0Ti7ro4foeLroP

YouTube : Dr BABASAHEB RENUSHE : Wellness & Health Experts

https://www.youtube.com/@drbabasahebrenushe?sub_confirmation=1

Google - https://g.co/kgs/GcvzaB

https://youtube.com/playlist?list=PLDtNLnw2TBiccMjsHRU84CIIl3fpod8xY&si=-J1Orrd0Y5BCsYG2

Linktree -

https://linktr.ee/Dr.Babasahebrenushe

AI -

https://share.imagica.ai/?q=c1c7ba82-8f88-4724-a92c-b046101ce760

Website:

https://sites.google.com/view/pradnyahospital

https://open.spotify.com/show/3s5coxd2LxSOsucLgpG2Ln?si=o-l7TZ18QLmc7aieygxT0Q

https://www.instagram.com/drbabasahebrenushe/