सोरायसिस (किटीभ कुष्ठ)

सोरायसिस (किटीभ कुष्ठ) | PSORIASIS

सोरायसिस (किटीभ कुष्ठ) हा एक दीर्घकालीन त्वचारोग आहे. सोरायसिसमध्ये त्वचेवर खाज येणारे, पांढुरके व लालसर ठिपके तयार होतात, ज्यामुळे त्रास होतो. हा रोग मुख्यतः शरीराच्या प्रतिकारक्षमतेतील अडचणीमुळे निर्माण होतो, ज्यामध्ये त्वचेच्या पेशींची वाढ जास्त जलद होते. सोरायसिसचा निश्चित इलाज उपलब्ध नाही, परंतु उपचारांनी यावर काही प्रमाणात नियंत्रण ठेवता येते.

PSORIASIS ही एक ऑटोइम्यून आजार आहे, ज्यात अनुवांशिक आणि पर्यावरणीय घटक महत्वाची भूमिका

बजावतात.

त्याचबरोबर, साइटोकाइन्स, दाहक प्रक्रियासंघ आणि केराटिनोसाइट्स देखील सोरायसिसच्या रोगप्रतिक्रियेच्या प्रक्रियेत महत्वाची भूमिका बजावतात.

सोरायसिसच्या विविध प्रकारांमध्ये, प्लेक सोरायसिस (सोरायसिस वल्गारिस) सर्वात सामान्य आहे, ज्यात चांदीसारख्या पांढर्‍या खवल्यांसह लालसर त्वचेचे उठावदार भाग, म्हणजेच प्लेक्स, दिसून येतात.

ऑटोइम्यून आजार असल्यामुळे, याचे उपचार करणे कठीण आहे. म्हणून, जिर्णज्वर चिकित्सा, वातरक्त चिकित्सा, रसायन चिकित्सा आणि कुष्ठ चिकित्सा या उपचार पद्धती एकत्रितपणे वापरण्यात आल्या आहेत.

सोरायसिसची कारणे

1. प्रतिबंधक प्रणालीतील त्रास: सोरायसिस हा प्रतिकारक्षमतेशी संबंधित विकार आहे. यात प्रतिकारक पेशी त्वचेच्या पेशींवर हल्ला करतात, ज्यामुळे त्वचेतील पेशींची वाढ लवकर होते.

2. आनुवंशिक कारणे: सोरायसिसचा आनुवंशिक संबंध असू शकतो. कुटुंबात जर कोणाला सोरायसिस असेल तर पुढील पिढ्यांमध्येही याची शक्यता वाढते.

3. तणाव आणि मानसिक स्वास्थ्य: तणावामुळे शरीरातील प्रतिकारशक्ती कमजोर होऊ शकते, ज्यामुळे सोरायसिसचा प्रादुर्भाव वाढतो.

4. संक्रमणे: काही बॅक्टेरिया आणि व्हायरल संक्रमणाने देखील प्रतिकारक्षमता प्रभावित होऊ शकते, ज्यामुळे सोरायसिसची लक्षणे तीव्र होऊ शकतात.

5. औषधांचा वापर: काही औषधे, जसे की उच्च रक्तदाबासाठी घेतल्या जाणाऱ्या औषधांमुळे किंवा अँटी-मलेरियल औषधांमुळे, सोरायसिसचा त्रास वाढू शकतो.

6. धूम्रपान आणि मद्यपान: धूम्रपान आणि मद्यपान सोरायसिसच्या लक्षणांमध्ये वाढ करू शकतात. त्यामुळे सोरायसिस असलेल्या लोकांनी या सवयींवर नियंत्रण ठेवणे आवश्यक आहे.

या प्रकरणात, पित्त, कफ आणि रक्त हे दोष असून रसरक्तधातू आणि मांसधातू हे दूष्य आहेत.
दोष-दूष्य संमूर्च्छना (रोगप्रक्रिया) त्वचेवर (त्वक) दोषांचे संचलन आणि त्यांच्या स्थानाश्रयामुळे

(रोगाचा ठेहराव) तयार झाली आहे.

यावर उपचार म्हणून संप्राप्ति भेदनासाठी (रोगप्रतिक्रिया विरुद्ध उपाययोजना) पित्त-कफहर, जिर्णज्वरहर, वातरक्तहर, रसायन आणि कुष्ठघ्न औषधांचा वापर करण्यात आला.

तसेच, अग्निदीपन (जैविक अग्नी सुधारणा), आमपाचन, रसरक्तप्रसादन आणि रक्तप्रसादन औषधांच्या माध्यमातून साध्य करण्यात आले.

विरुद्ध आहाराचे सेवन हा त्वचारोगांच्या कारणांपैकी एक महत्वाचा घटक आहे.

या प्रकरणात, पेशंटची जास्त प्रमाणात खारट व आंबट पदार्थ, जुने लोणी आणि दही, तिखट पदार्थ, दूधाचे पदार्थ आणि खारट स्नॅक्सचे एकत्र सेवन यांसारख्या आहाराची सवय होती.

पेशंट आधुनिक औषधे घेत असताना, आयुर्वेदानुसार कारणे टाळली जात नव्हती, त्यामुळे केवळ तात्पुरता आराम मिळत होता आणि रोग पुनरावृत्ती होत होती. म्हणून, या प्रकरणात आयुर्वेद औषधांसह आहारातील कठोर नियम (पथ्य) सल्ला देण्यात आला.

पॅथोलॉजिकल बदलांवर उपाय म्हणून पोटोलकटुरोहिन्यादी कषाय, कैशोर गुग्गुळ, महातीक्तक घृत,

गंधक रसायन, आणि खदिरारिष्ट या औषधांचा वापर करण्यात आला.

संपूर्ण रोगप्रक्रिया लक्षात घेऊन आयुर्वेद उपचारांचा मल्टीमॉडल दृष्टिकोन स्वीकारला गेला.

पोटोलकटुरोहिन्यादी कषाय ही अष्टांगहृदयाच्या शोधनादी गटात वर्णन केलेली आहे.

ती तिक्त रसाने (कडू) युक्त असून ती रसरक्तधातू प्रसादन करते आणि कफ आणि पित्त दोष शमवते.

याला कुष्ठघ्न (त्वचारोगनिवारक), ज्वरघ्न (अँटीपायरेटिक), आणि विषघ्न (अँटीपॉईझन) गुण आहेत.

गुग्गुळ (Commiphora mukul Hook ex Stocks.)

हे विविध दीर्घकालिक आजारांवर प्रभावी ठरल्याचे अनेक शास्त्रीय अहवालांमध्ये दिसून आले आहे,

जसे की सोरायसिस, डर्माटायटीस, त्वचा रोग, संसर्गजन्य रोग, संधिवात इत्यादी.

त्याचे प्रभाव बहुगुणी संकेत मार्गांवर लक्ष केंद्रीत करणाऱ्या दाहरोधी आणि अँटीऑक्सिडंट गुणधर्मांमुळे आहेत.

त्यातील टर्पीनोइड घटक, स्टेरॉइड्स, फ्लेवोनॉइड्स, गुग्गुलटेट्रोल्स, लिग्नान्स, शर्करा आणि अमीनो आम्ल हे

गुग्गुळच्या औषधी गुणधर्मांसाठी जबाबदार आहेत.

आयुर्वेदात गुग्गुळला योगवाही म्हणून ओळखले जाते, म्हणजेच ते औषधी पदार्थांचा वाहक म्हणून कार्य करू शकते.

गुग्गुळच्या केशोर गुग्गुळ या बहुउपयोगी आयुर्वेदिक संयोजनाचा वापर वातरक्तावर केला जातो.

यात त्वचेला नैसर्गिक तजेला देणारे आणि कोमलता देणारे कांतिकर गुण आहेत.

महातीक्तक घृत ही औषधयुक्त तूप आहे ज्याचा वापर दोषांवर शांत करणारे प्रभाव साधण्यासाठी केला जातो.

त्यात कडू आणि तुरट रस युक्त घटक असून हे कुश्ठरोगावर उपयोगी ठरते.

गंधकाला आयुर्वेदात कुश्ठघ्न गुणधर्म असलेला म्हटले आहे.

त्याचे गरविषहर आणि रसायन गुण त्वचाविकारांवर उपचार करण्यात मदत करतात.

आधुनिक विज्ञानानुसार, गंधकाचे दाहरोधक आणि अँटीऑक्सिडंट गुणधर्म आढळले आहेत,

जे सोरायसिस आणि संधिवाताच्या उपचारांमध्ये उपयोगी ठरतात.

सोरायसिसमध्ये कोणती पथ्य पाळावी

1. तणावाचे व्यवस्थापन: ध्यान, योग, श्वासोच्छवासाचे व्यायाम यांचा सराव करावा, यामुळे तणाव कमी होईल आणि प्रतिकारशक्ती सुधारेल.

2. उच्च हायड्रेशन: त्वचा कोरडी होऊ नये म्हणून रोज पुरेसे पाणी प्यावे. हायड्रेटेड त्वचा सोरायसिसच्या लक्षणांना कमी करते.

3. सूर्यप्रकाशाचे योग्य प्रमाण: थोडासा सूर्यप्रकाश घेतल्याने त्वचेला जीवनसत्त्व ‘डी’ मिळते, ज्यामुळे सोरायसिसच्या लक्षणांमध्ये कमी होण्यास मदत होते. मात्र, खूप जास्त सूर्यप्रकाश घेतल्यास उलट त्रास होऊ शकतो.

4. समतोल आहार: समतोल आहार ठेवावा, ज्यात सर्व पोषक घटक असतील, हे सोरायसिस नियंत्रणात ठेवण्यात मदत करू शकते.

5. मॉइश्चरायझरचा वापर: त्वचा कोरडी राहू नये म्हणून नेहमी मॉइश्चरायझर लावावा, विशेषतः आंघोळीनंतर.

6. जागरण टाळा: रात्री पुरेशी झोप घेणे गरजेचे आहे. रात्रीची चांगली झोप तणाव कमी करते.

सोरायसिसमध्ये काय खावे

1. ओमेगा-3 युक्त आहार: ओमेगा-3 फॅटी ॲसिड्समुळे त्वचेची तक्रार कमी होते. मासे, अक्रोड, आणि जवसाच्या बिया यांमध्ये ओमेगा-3 असते.

2. फळे आणि भाज्या: रंगीत फळे व भाज्या, जसे की बोर, सफरचंद, पेरू, आणि पालक यांमध्ये अँटीऑक्सिडंट्स असतात, ज्यामुळे त्वचेला आराम मिळतो.

3. प्रोटीन युक्त आहार: प्रथिनयुक्त पदार्थांमध्ये त्वचेला पुनर्जीवित करण्याची क्षमता असते. कडधान्ये, मांस, अंडी यांमध्ये प्रोटीनचे प्रमाण अधिक असते.

4. संपूर्ण धान्ये: जसे की गहू, बाजरी, जव, मका, यामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते आणि त्वचेची तक्रार कमी होण्यास मदत होते.

5. पाणी आणि द्रव पदार्थ: शरीराची ओलावा टिकवण्यासाठी नियमित पाणी प्यावे आणि फळांचा रस, नारळ पाणी यांचा समावेश करावा.

सोरायसिस (किटीभ कुष्ठ) | PSORIASIS

सोरायसिसमध्ये काय खाऊ नये

1. मसालेदार पदार्थ: मसालेदार पदार्थांनी त्वचेला जळजळ होऊ शकते, त्यामुळे तिखट, मिरची, आणि मसालेदार पदार्थ टाळावेत.

2. तळलेले पदार्थ: तळलेल्या पदार्थांमधील तेलामुळे त्वचेला त्रास होतो, त्यामुळे असे पदार्थ शक्यतो टाळावेत.

3. प्रक्रियायुक्त आहार: प्रोसेस्ड फूड्स, फास्ट फूड्स, आणि जंक फूडमधील संरक्षक घटक आणि रसायनांनी त्वचेची समस्या वाढू शकते.

4. साखरेचे जास्त प्रमाण: मिठाई, साखरेचे पदार्थ आणि शीतपेये टाळावीत कारण ते त्वचेच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करतात. रक्तात साखर वाढली असेल तर ही देखील हा आजार बरा होण्यास उशीर लागतो. त्यामुळे रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवावी.

5. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ: काही लोकांना दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांमुळे त्वचेच्या समस्यांचा त्रास वाढतो. जर सोरायसिसमध्ये वाढ होत असेल, तर या पदार्थांपासून दूर राहणे उत्तम.

मीठ, आंबट अन्नपदार्थ, दही, जुने लोणी, दूध आणि गोड पदार्थ, मांस आणि मासे, अति खाणे इत्यादींचा प्रतिबंधित वापर.

सोरायसिसमध्ये घ्यावयाची काळजी

1. दैनंदिन स्वच्छता: रोज आंघोळ करावी, पण गरम पाण्याने आंघोळ न करता कोमट पाण्याने आंघोळ करावी.

2. त्वचेला ओलावा ठेवणे: त्वचा कोरडी राहू नये म्हणून नेहमी मॉइश्चरायझर लावावा, विशेषतः आंघोळीनंतर त्वचा कोरडी होण्याआधी.

3. आरोग्यपूर्ण सवयींना महत्त्व द्या: धूम्रपान आणि मद्यपान टाळावे कारण ते त्वचेच्या समस्यांना वाढवतात.

4. योग्य कपड्यांचा वापर: त्वचेवर हळुवार कपड्यांचा वापर करावा, जे सूती असावेत. कडक किंवा खाज येणारे कपडे वापरू नयेत.

5. औषधांचे सेवन: डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच औषध घेतल्यास अधिक लाभ होतो. कोणतेही औषध किंवा मलम डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच वापरावे.

6. तणाव व्यवस्थापन: तणाव कमी करण्यासाठी योगा, ध्यान, श्वासोच्छवासाचे व्यायाम यांचा वापर करावा.

सोरायसिसमध्ये जीवनशैलीत बदल, संतुलित आहार, आणि त्वचेची योग्य काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

डॉ. बाबासाहेब रेणुशे

M.D MEDICINE (Ayu)

7057394036

सोरायसिसच्या रुग्णांनी काही ऍलोपॅथिक औषधे घेण्यापूर्वी सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे, कारण काही औषधं सोरायसिसची लक्षणं वाढवू शकतात. खालील काही औषधे सोरायसिस असलेल्या रुग्णांनी टाळावी किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घ्यावी:

1. बीटा ब्लॉकर्स (जसे की मेटोप्रोलोल, अटेनोलोल) - हृदयाच्या समस्या नियंत्रणात ठेवण्यासाठी दिली जाणारी ही औषधे काही रुग्णांमध्ये सोरायसिसचे लक्षणं बिघडवू शकतात.

2. लिथियम - मानसिक स्वास्थ्यासाठी दिल्या जाणार्‍या लिथियमचे सेवन काही वेळा सोरायसिसचे लक्षणं अधिक तीव्र बनवू शकते.

3. एनएसएआयडी (Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs, जसे की आयबुप्रोफेन, नेप्रोक्सेन) - वेदना कमी करण्यासाठी दिल्या जाणार्‍या या औषधांमुळे काही रुग्णांमध्ये सोरायसिस वाढू शकते.

4. मलेरियासाठी वापरली जाणारी औषधं (जसे की क्लोरोक्वीन) - या औषधांमुळे सोरायसिसचे लक्षणं तीव्र होऊ शकतात.

5. ACE इनहिबिटर (उच्च रक्तदाबासाठी वापरली जाणारी औषधे) - या औषधांचा परिणाम काही वेळा सोरायसिसवर होऊ शकतो.

सोरायसिसच्या रुग्णांनी कोणतीही नवीन औषधं घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा, कारण डॉक्टर आपल्या शरीराच्या प्रतिक्रिया आणि इतिहासानुसार योग्य मार्गदर्शन करू शकतील.

पेशंटना महत्त्वाची सूचना -

सोरायसिस हा कुष्ठरोग आहे याला ऍलोपॅथी मध्ये औषध नाही.

हा आजार किती दिवसात बरा होईल या प्रश्नाचे उत्तर ब्रह्मदेव देखील देऊ शकत नाही.

कारण हा आजार ऑटो ईम्युन डिसीज म्हणजेच मानवाच्या कंट्रोलच्या बाहेरचा आहे.

विनाकारण डॉक्टर बदलत बसून आजार खोलवर शरीरात पसरायला वेळ देऊ नका.

आजार माझ्या कुटुंबामध्ये मलाच का झाला याचे उत्तर - मागच्या जन्मातली कर्माचे फळ देखील असू शकते.

समोरील डॉक्टरांवर विश्वास ठेवणे गरजेचे आहे, श्रद्धा ठेवणे गरजेचे आहे.

ते तुमची नाडी पाहून शरीरामधील सात धातू व त्रिदोष यांमध्ये तरतम भाव शोधून

रोगाचे निदान करून जशी नाडीची गती लागेल त्या पद्धतीने औषधे बदलून देत असतात.

विनाकारण डॉक्टरांना ज्ञान द्यायचा प्रयत्न करू नये.

त्यांच्या डिग्रीचा मान राखावा. त्यांनी केलेले संशोधन गुगल वर पहावे.

त्यांनी त्यांच्या आयुष्याची 25 वर्ष असे आजार बरे करण्यात घालवलेले आहेत.